Jaarverslag 2006.

De Stichting Patiëntenvertrouwenspersoon geestelijke gezondheidszorg (Stichting PVP) heeft als doel om patiënten die onder behandeling zijn bij instellingen voor gezondheidszorg, advies en bijstand te verlenen bij de handhaving van hun rechten. Volgens de statuten van de stichting tracht zij dat doel te bereiken door het in dienst nemen van vertrouwenspersonen. Deze patiëntenvertrouwenspersonen (pvp’en) worden tewerkgesteld in instellingen voor geestelijke gezondheidszorg, op verzoek van de instellingen zelf. De stichting verzorgt de opleiding van de patiëntenvertrouwenspersoon.

Hieronder treft u een samenvatting van het jaarverslag 2006 van de Stichting PVP. U kunt desgewenst ook het complete jaarverslag downloaden.

Advies en bijstand bij handhaving rechten

Anno 2006 zijn er meer dan 50 pvp’en verspreid over Nederland werkzaam. Zij zijn in dienst van de Stichting PVP en worden tewerkgesteld in instellingen waarmee de stichting een overeenkomst heeft gesloten. De werkzaamheden van de pvp hebben een wettelijke basis in de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Bopz) en het besluit patiëntenvertrouwenspersoon Bopz.

De pvp besteedt het merendeel van zijn of haar tijd aan het helpen van individuele patiënten bij het vinden van een oplossing voor hun klachten en vragen. De pvp werkt onafhankelijk van de instelling en hoeft geen verantwoording aan deze instelling af te leggen. Wel wordt jaarlijks een rapportage opgesteld met de belangrijkste kerncijfers over het vertrouwenswerk in die instelling. De definitie van vragen en klachten en van de werkwijze van de pvp komen nu overeen met de Klachtenrichtlijn gezondheidszorg.

In 2006 hebben ruim 11.000 cliënten contact gehad met een pvp. Uit de cijfers komt naar voren dat de Stichting PVP dienstverlening biedt aan cliënten met steeds complexere problemen. De meeste klachten kan de cliënt met ondersteuning van de pvp oplossen met de direct betrokkenen. Lukt dit niet, of wil de cliënt het niet, dan kan er een formele procedure worden gestart bij de klachtencommissie. In 2006 zijn er met ondersteuning van de pvp 400 klaagschriften ingediend met in totaal 676 klachten.

Cliënten	2006	2005

Aantal individuele cliënten	9.482	9.622
Aantal cliënten betrokken bij groepsklachten	1.603	1.815

Vrouw	45%	46%
Man	55%	54%

Vrijwillig	54%	54%
Onvrijwillig	46%	46%

Cliënten

In 2006 hebben 9.482 cliënten persoonlijk een vraag of klacht voorgelegd aan een pvp (tabel 1). Daarnaast hebben 1.603 cliënten in groepsverband een beroep op de pvp gedaan. Meer dan driekwart van de cliënten is tussen de 25 en 64 jaar. Nog geen 5% van de cliënten is minderjarig.

Na een jarenlange stijging is het aantal cliënten in 2006 voor het eerst iets gedaald. De trend dat relatief meer mannen en meer onvrijwillig opgenomen cliënten zich tot de pvp wenden, blijft doorgaan.

We zien dat het totaal aantal cliënten in grote lijnen stabiel blijft, terwijl de klinische capaciteit van de ggz-instellingen de laatste jaren is afgenomen. Steeds vaker zijn pvp-cliënten onvrijwillig opgenomen.

Onderwerp	2006	2005

Behandeling	23%	22%
Juridische titel/ wenst ontslag/overplaatsing	16%
* Juridische titel		16%
* Wenst ontslag of overplaatsing		6%
Bejegening	11%	10%
Hotelfunctie	8%	10%
Klacht tegen ontslag of overplaatsing	7%	8%
Vrijheidsbeperking (art 40 lid 3 Bopz)	7%	7%
Dossier en informatie	6%	6%
Dwangtoepassing (art 38 lid 39 Bopz)	5%	6%
Geldbeheer en algemeen rechten	5%	5%
Overige dwang	1%	2%
Overige zaken	12%	10%

Totaal aantal vragen en klachten	24.428	24.068

Onderwerpen

Het totaal aantal vragen en klachten dat door cliënten aan een pvp wordt voorgelegd, is de afgelopen jaren gegroeid tot 24.428 in 2006. De onderwerpen waarover wordt geklaagd verschuiven elk jaar licht. Het meest opvallend is echter de stabiliteit van de aantallen door de jaren heen. [*]

In 2006 benaderen cliënten de pvp vooral over behandeling en zorg, over hun juridische status en over bejegeningsaspecten.

Wat willen cliënten

Cliënten kunnen de hulp inroepen van een pvp met een vraag of een klacht. Bij vragen is er in principe geen sprake van een bezwaar van de cliënt, bij klachten altijd.

De vragen van cliënten gaan vooral over behandeling, hun juridische status en dossierzaken. Klachten hebben vaak te maken met behandeling, juridische status, bejegening en de hotelfunctie (denk aan: accommodatie, veilige sfeer en privacy). [**]

Resultaten

Voor pvp-cliënten zijn verschillende klachtenregelingen relevant, met name de algemene regeling van de Wet klachtrecht cliënten zorgsector (Wkcz) en de bijzondere regeling van art. 41 e.v. Wet Bopz. Het aantal klachtencommissieprocedures waarbij de pvp de cliënt ondersteunt is in 2006, na enkele jaren van stijging, voor het eerst afgenomen.

In 2006 zijn 400 klaagschriften ingediend met in totaal 676 klachten. De verhouding tussen gegronde en ongegronde klachten is door de jaren vrij constant: bijna de helft van de klachten blijkt gegrond. De meeste klachten gaan over dwangtoepassing.

De pvp’en zien en horen veel van wat er zich in een instelling afspeelt. Constateert een pvp een tekortkoming in de structuur en het functioneren van de instelling, voor zover deze afbreuk doet aan de rechten van de patiënt, dan kan de pvp daarover een signaal afgeven aan de Raad van Bestuur van die instelling.

In 2006 zijn 183 signalen ingediend. Een groot deel daarvan leidde tot de oplossing van de gesignaleerde tekortkoming (124) of een gedeeltelijke oplossing (37).

Onderwerp		2006		2005
	Vragen	Klachten	Vragen		Klachten

Behandeling	17%	25%	17%	25%	20%
Juridische titel/ wenst ontslag/overplaatsing	20%	14%
* Juridische titel			20%	17%	6%
* Wenst ontslag of overplaatsing			6%	8%	2%
Bejegening	5%	13%	6%	8%	35%
Hotelfunctie	5%	9%	5%	10%	7%
Klacht tegen ontslag of overplaatsing	4%	8%	4%	10%	5%
Vrijheidsbeperking	2%	8%	2%	10%	2%
Dossier en informatie	10%	4%	13%	4%	5%
Dwangtoepassing	2%	6%	2%	8%	7%
Geldbeheer en algemeen rechten	6%	4%	7%	5%	3%
Overige dwang	1%	2%	1%	2%	1%
Overige zaken	30%	5%	24%	4%	9%

Totaal aantal vragen en klachten	6.536	17.892	6.181	14.872	3.015

Reacties van instellingsmedewerkers

Als een cliënt een pvp benadert, kan de pvp informeren, adviseren of bijstand verlenen. Neemt een pvp contact op met andere personen of instanties binnen de instelling, dan noemen we dat ‘bijstand’.

Bij de helft van het aantal vragen en klachten neemt de pvp contact op met een derde, bijvoorbeeld een instellingsmedewerker (11.681 klachten). Konden de pvp’en in het verleden vragen en klachten vaker afhandelen door informatie en advies te geven, nu is te zien dat pvp’en vaker bijstand verlenen.

Onderwerp	Info/advies	Bijstand	Aspecten klaagschrift	Onderwerpen signaal

Behandeling	22%	25%	12	19
Juridische titel/ wenst ontslag/overplaatsing	17%	14%	28	6
Bejegening	10%	12%	33	45
Hotelfunctie	6%	10%	130	77
Klacht tegen ontslag of overplaatsing	5%	9%	28	9
Vrijheidsbeperking	4%	9%	45	3
Dossier en informatie	8%	4%	116	50
Dwangtoepassing	4%	7%	119	24
Geldbeheer en algemeen rechten	5%	4%	60	3
Overige dwang	1%	2%	14	1
Overige zaken	19%	4%	5	24

Totaal aantal vragen en klachten	12.747	11.681	676	261

In ongeveer een derde van de gevallen voldoet de instellingsmedewerker geheel aan de wens van de cliënt. In eveneens een derde van de gevallen wordt deels voldaan of een andere oplossing geboden dan de oorspronkelijke wens. Tot slot wordt in een derde van de gevallen de wens niet gehonoreerd, is de reactie van de derde niet bekend of is de klacht ingetrokken.

Cliëntwaardering

Voor een uitgebreidere samenvatting van het cliëntwaarderingsonderzoek klik hier.

WESP

Signalen over blijvende of terugkerende knelpunten in de zorg zijn dikwijls instellingsoverstijgend. De Werkgroep Externe Signalering Pvp (WESP), bestaande uit pvp’en en andere medewerkers van de stichting, bekijkt deze thema’s en brengt ze voor het voetlicht. De werkgroep benoemt in 2006 vijf maal een tekortkoming binnen de wereld van de geestelijke gezondheidszorg.

Behandelaar bepaalt type dwangmiddel

Voorjaar 2006 onderzoekt de WESP in welke mate patiënten inspraak hebben in de keuze voor een bepaald dwangmiddel. Gaat de patiënt de separeercel in of krijgt hij een spuit? Beide methoden worden in de ggz toegepast om gevaar voor de patiënt of anderen te voorkomen. Volgens de Wet Bopz behoort de behandelaar te kiezen voor het dwangmiddel dat het minst ingrijpend is. De mening van de patiënt zou hierbij een rol moeten spelen. De Wesp ondervraagt 14 patiënten die ervaring hebben met beide vormen van dwang. ‘Houdt uw behandelaar er rekening mee wat u erger vindt, dwangseparatie of dwangmedicatie?’ luidt de vraag die aan de patiënten wordt voorgelegd. Slechts twee patiënten geven aan dat hun behandelaar inderdaad rekening houdt met hun wensen. Het onderzoeksverslag is door een groot aantal instellingen en organisaties opgevraagd.

Risico’s aanklagen in forensische psychiatrie

Forensische patiënten gaan vaker naar de pvp dan ‘gewone’ patiënten. Zij klagen vooral over vrijheidsbeperking, dwangseparatie en dwangmedicatie. Niet alle forensische patiënten durven naar de pvp te stappen, uit angst voor negatieve gevolgen. Ook kan de pvp niet altijd iets voor hen doen, omdat Justitie over bepaalde beslissingen gaat. Ongeveer de helft van de pvp’en rapporteert dat patiënten soms bang zijn voor de gevolgen van het klagen. Zo heeft in een forensische kliniek het contact van de patiënt met de pvp soms negatieve consequenties voor de risicotaxatie. Een risicotaxatie is een vragenlijst die wordt ingevuld om in te schatten of een patiënt bijvoorbeeld naar buiten kan.

Piketadvocaten: zucht of zegen?

Cliënten die gedwongen worden opgenomen, krijgen tijdens de rechtszitting een gratis advocaat toegewezen. De Wesp vroeg 44 cliënten naar hun ervaringen met deze advocaten. Negentien cliënten geven aan niet tevreden te zijn met hun advocaat. De belangrijkste reden is gebrek aan inzet en gebrek aan tijd. Positieve verhalen zijn er gelukkig ook. Patiënten zijn tevreden met hun advocaat als deze zich goed voorbereidt, goed luistert en na de zitting ook bereikbaar is.

Huisarts vaak slecht bereikbaar voor psychiatrische patiënt

Somatische zorg in de psychiatrie wordt meestal in eerste instantie verleend door huisartsen. De Wesp heeft 40 patiënten naar hun ervaringen gevraagd. Elf patiënten geven aan dat ze ontevreden zijn, negen patiënten staan neutraal tegenover hun huisarts en twintig mensen zijn tevreden. Deze laatste groep voelt zich door de huisarts serieus genomen. Bijna de helft van de patiënten mag niet zelf een afspraak maken met de huisarts; dat kan alleen via de verpleging. Patiënten geven verder aan dat de bereikbaarheid van de huisarts onvoldoende is en dat er een kloof bestaat tussen de somatische zorg en de psychiatrie.

Rechterlijke toetsing kost patiënten veel geld

Het kan de patiënt geld kosten als hij een oordeel van de rechter wil hebben over de rechtmatigheid van dwang en vrijheidsbeperking. Slechts een beperkte groep psychiatrische patiënten beschikt over ruime financiële middelen. Patiënten die het geld niet hebben voor een rechterlijke toetsing, blijven afhankelijk van de psychiater en de psychiatrische instelling. Er kan dan geen rechterlijke toetsing plaatsvinden voor ingrijpende inbreuken op grondrechten. De Wesp wijst erop dat mensen die worden verdacht van een strafbaar feit wel kostenloze rechtsbijstand en een gratis procedure krijgen, maar iemand die ziek is en om die ziekte behandeld wordt tegen zijn wil, zelf de griffie- en advocaatkosten moet betalen. Dit kan variëren van 48 tot 241 euro.

^* In 2006 zijn de onderwerpen juridische titel en wens tot ontslag/overplaatsing samengevoegd.