|
Stichting PVP, vertrouwenspersonen in de zorg
11e jaargang nummer 2 najaar 2001
Inhoudsopgave
Psychiatrische patiënt vaak niet gelucht
In de gevangenis is het recht op één maal luchten per dag wettelijk geregeld. Maar
voor psychiatrische cliënten die in een separeercel of op een gesloten afdeling
verblijven is luchten niet vanzelfsprekend. Nog steeds staan bouwkundige restricties en de
personele bezetting het luchten van patiënten in de weg.
Uit een intern onderzoek van de Stichting PVP gehouden in de periode maart – april
2001, blijkt dat vier van de vijf gesepareerde cliënten die de pvp bezocht, niet werden
gelucht. En dat terwijl negen van de tien cliënten aangaven dit wel graag te willen. De
redenen die ziekenhuismedewerkers gaven voor het niet luchten van gesepareerde cliënten
varieerden van: ‘Er is geen binnentuin, voorziening of luchtplaats’, ‘De
separeer is op de verkeerde verdieping’, ‘Er is onvoldoende personeel’, Het
past niet binnen het separatieprogramma’, ‘Vluchtgevaar’,
‘Tijdgebrek’ tot ‘Het niet aandurven’. Ook cliënten van een
gesloten afdeling, die om dezelfde redenen niet of onvoldoende buiten komen, ervaren dit
beleid als erger dan dat van een gevangenis, meldt een pvp in een signaal aan het
ziekenhuis.
Gedetineerde
De Penitentiaire Beginselenwet bepaalt dat een gedetineerde recht heeft op dagelijks
verblijf in de buitenlucht (artikel 49, lid 1). Voor een patiënt van een psychiatrisch
ziekenhuis geldt een dergelijke regeling niet. Ook ziekenhuisreglementen of
separeerprotocollen besteden hieraan geen aandacht. In het modelbeleid Middelen en
Maatregelen van GGZ Nederland wordt weliswaar het belang van goede bouwvoorzieningen
onderstreept, maar luchten is als zodanig geen issue voor beleidsmakers.
Nu de Commissie Bouwzaken van het college voor ziekenhuisvoorzieningen minder regels
wil gaan opleggen voor de bouw van zorginstellingen, krijgen de instellingen ook meer
verantwoordelijkheid voor de bouw van separeercellen. Hoewel op een enkele afdeling
luchten steevast aandacht krijgt, bijvoorbeeld bij mobilisatie, komt het nog te vaak voor
dat cliënten weken of maanden niet buiten komen omdat er bij de bouw van de separeercel
geen rekening mee is gehouden.
Inhumaan
Begin 2000 verbleef een cliënt al enkele maanden in de separeercel, zonder te zijn
gelucht. De enige momenten dat de patiënt buitenlucht kreeg was tijdens de
driemaandelijkse overplaatsing. De geneesheer-directeur en het personeel waren het met de
pvp eens dat dit een inhumane situatie voor de patiënt was. De geneesheer-directeur
pleitte tot bij het ministerie voor een plaats in een forensisch psychiatrische kliniek.
Een dergelijke kliniek heeft betere voorzieningen om deze cliënten van buitenlucht te
voorzien. Een jaar later is de cliënt nog steeds niet overgeplaatst.
In de gevangenis wordt opsluiting gebruikt als onderdeel van straf. Als vanzelfsprekend
kwam voor gedetineerden het luchten als recht op een zo humaan mogelijke straf. In de
psychiatrie wordt opsluiting niet gezien als een straf, noch als inhumaan. In theorie
duurt de separatie zo kort dat de wens om even naar buiten te gaan niet eens bij de
patiënt opkomt. In de praktijk duurt een separatieprogramma al snel een paar dagen.
Sommige patiënten zitten zelfs jaren in een separeercel, of op een gesloten afdeling,
zonder dat zij naar buiten mogen.
Bijval
In het signaal over het ontbreken van de mogelijkheid tot luchten grijpt de pvp terug
op jurisprudentie over dit onderwerp. In een uitspraak van de rechtbank in ’s
Gravenhage (24-10-1989, TvGr 1990, nr. 21) besteedde de rechter zijdelings aandacht aan
het onthouden van buitenlucht aan een gesepareerde patiënt: “Ook zal gedaagde (het
ziekenhuis, red.) voor ogen moeten houden, dat de noodzakelijke afzondering van eiser van
de andere patiënten en in het algemeen van te heftige prikkels, nog niet verbiedt, dat
hem het verblijf en de bejegening wordt geboden die hem thans door gebrek aan
verpleegkundig personeel en door de beperkingen van het gebouw ten deel vallen, waardoor
hem nu reeds geruime tijd bijvoorbeeld het genot van de buitenlucht is onthouden”,
aldus de rechtbank.
In zijn noot bij een uitspraak van de rechtbank te ’s Hertogenbosch (24-3-1998,
kBJ 1998, nr. 33), stelt ook Widdershoven dat de bouwkundige situatie en de personele
bezetting geen grond mogen vormen om een patiënt een minimaal verantwoorde bejegening,
waartoe hij onder meer het luchten rekent, te onthouden. Hij stelt dat een onafgebroken
verblijf van drie weken in een separeerruimte het inhumane nadert. Deze argumentatie
krijgt nu bijval van een aantal klachtencommissies. Een commissie vindt één maal luchten
per dag van een cliënt met vrijheidsbeperking erg minimaal, en stelt drie maal per dag
voor. Een andere klachtencommissie schrijft over een gesepareerde cliënt: “Daarnaast
uit de commissie haar bezorgdheid over het feit, dat het op grond van het ontbreken van
daartoe strekkende faciliteiten, niet mogelijk is dat de cliënt dagelijks frisse lucht
kan krijgen. Een wettelijke verplichting hiervoor ontbreekt, doch op basis van humaniteit
zou hiervoor een voorziening dienen te worden getroffen”.
Hoewel het recht op luchten voor gesepareerde cliënten niet nadrukkelijk wettelijk is
geregeld, valt een dergelijk recht wel af te leiden uit verschillende algemene wettelijke
normeringen. Zo kan luchten worden begrepen onder “verantwoorde zorg” zoals
omschreven in artikel 2 van de Kwaliteitswet en brengt de “zorg van een goed
hulpverlener”als bedoeld in artikel 453 Wgbo met zich mee dat de cliënt het genot
van de buitenlucht wordt geboden. Voorts is verdedigbaar dat het langdurig onthouden van
buitenlucht aan gesepareerde cliënten in strijd kan komen met het verbod op onmenselijke
en vernederende behandelingen, dat in artikel 3 van het Europees Verdrag tot bescherming
van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden is neergelegd. Maar de meest
wenselijke oplossing zou zijn dat het recht op luchten expliciet wordt verankerd in de
interne rechtspositieregeling van de Wet Bopz.
Elektroshock geaccepteerd als dwangbehandeling
In december 2000 bracht de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie een nieuwe richtlijn
elektroconvulsie therapie (ECT) uit. De psychiater kan de elektroshock probleemloos als
dwangbehandeling toepassen. De terughoudendheid van de oude richtlijn uit 1992 is
verlaten.
Labyrint
“Als u er niet tegen kunt dat uw man weer thuis komt mevrouw, dan gaat u toch een
poosje uit logeren”
Stichting Labyrint – In Perspectief komt op voor de belangen van familieleden en
direct betrokkenen van psychiatrische patiënten. Is dat nodig? Voor het zieke familielid
wordt toch goed gezorgd? En: zijn de belangen van de familie wel altijd de belangen van de
patiënt? Een interview met twee vrouwen die werken voor Labyrint – In Perspectief:
Tecla de Vent, manager en Margriet Mannak, bestuurslid. “De vrijwillige
psychiatrische patiënt heeft net zoveel recht op het huis als de familie, maar wat als
hij thuis komt en de boel kort en klein slaat?” Lees verder in de PVP-krant.
Casus: Bajesblues
Johnny had er genoeg van hier. Hij wilde terug. Gewoon weer de bajes in. Op het
kantoortje begrepen ze het niet. Ik ook niet. Want wie wil er nou vrijwillig de gevangenis
in? Johnny: “Daar ben je tenminste baas over je eigen tijd”. “Bel
maar”, zei hij tegen mij. Drie maanden later kreeg ik een kaartje van Johnny. Vanuit
de bajes. Lees het hele relaas in de PVP-krant.
Meningen over luchten
Psychiatrische patiënten klagen erover dat zij niet worden gelucht. Gevangenen hebben
dat recht wel. Inhumaan?
Aan het woord komen achtereenvolgens Christoph Hrachovec, psychiater en directeur van De
Gelderse Roos, Goof van Gemert, manager afdeling zorgbeleid bij GGZ Nederland, Eddy van
der Meer de Walcheren, pvp, Johan Legemaate, hoogleraar gezondheidsrecht, Rotterdam,
Corina Verstappen, patiënte, Jacques Lucieer, psychiater en hoofdinspecteur geestelijke
gezondheidszorg, Paul Fijn, bestuurslid van de Cliëntenbond en Ruud Bernsen, directeur
penitentiaire zaken, Penitentiaire Inrichting Arnhem Zuid.
Signalen
Naakt dansen in de separeer
Vanuit de flat en vanaf het station kan men zien wat er in de separeer gebeurt. Deze
zichtbaarheid schendt de privacy van gesepareerde patiënten. Vijf maanden na het signaal
bestaat het probleem nog. Bij een komend bezoek van de pvp'en uit de regio aan de
geneeskundige inspectie wil de pvp de situatie aan de inspectie voorleggen.
Poep in de po
“Diverse malen als ik gesepareerde cliënten bezocht, heb ik vastgesteld dat de
pohoed vol met poep zat en soms heb ik geconstateerd dat er twee pohoeden vol waren.”
Op verzoek van de pvp verwijderden de verpleegkundigen de volle po’s, maar een paar
maal zei de verpleegkundige dat mijn bezoek buiten het verzorgingsmoment viel en dat de
cliënt nog maar even moest wachten.
Politie separeert patiënten
Bij een instelling vraagt de pvp er aandacht voor dat de instelling soms politie
inschakelt om een patiënt naar de separeer te brengen. De pvp: “Het behandelen en
separeren van deze mensen behoort mijns inziens dan ook te geschieden door medewerkers die
zijn opgeleid om zieke mensen te begeleiden”.
Omgaan met agressie bij separatie
Agressie en de angst daarvoor spelen bij separaties vaak een rol. De pvp heeft de
indruk dat de verpleging in het algemeen nog onvoldoende is toegerust om moeilijke
situaties waarbij agressie een rol speelt professioneel het hoofd te bieden.
| 